Maart 2026 – Medewerkers kijken terug op 20 jaar fokervaring

Ze leven niet alleen in het luiaardverblijf bij de grote speeltuin, maar ook achter de schermen en sinds enkele weken zelfs in een extra verblijf bij de doodshoofdaapjes! Het gaat om de tweevingerluiaards (Choloepus didactylus), die al meer dan een kwart eeuw in de dierentuin Nordhorn worden gehouden.

Met momenteel negen dieren heeft de familiedierentuin op dit moment de grootste luiaardgroep van Europa, op de voet gevolgd door een dierentuin in België. „Maar dat is helemaal niet ons doel“, legt curator en dierentuinarts Dr. Heike Weber uit, die verantwoordelijk is voor de luiaards. „We hebben maar tijdelijk zoveel dieren, omdat we lange tijd moesten wachten op plaatsingsadviezen van de fokboekbeheerder.“

De fok en uitwisseling van tweevingerluiaards wordt geregeld binnen een Ex-situ fokprogramma (EEP) van de Europese Vereniging van Dierentuinen en Aquaria (EAZA), waarvan ook Tierpark Nordhorn lid is.

De fokboekcoördinator de dierentuin Halle stond en staat nog steeds voor de uitdaging dat op basis van nieuw genetisch onderzoek alle luiaardgroepen moeten worden herstructureerd. Dat is geen eenvoudige opgave om de vele dieren uit Europese dierentuinen genetisch opnieuw te analyseren en vervolgens aanbevelingen te doen voor het uitwisselen van dieren, het voortzetten van de fok of zelfs een fokstop.

Ook in de dierentuin Nordhorn heeft dit inmiddels tot veranderingen geleid. „Ons fokmannetje Sid moest de luiaardgroep verlaten en deelt nu samen met zijn laatste zoon Otto een deel van het verblijf bij de doodshoofdaapjes. Als het succesvolste mannetje binnen het fokprogramma, met in totaal 25 nakomelingen, is hij genetisch oververtegenwoordigd in de dierentuinpopulatie en mag hij zich daarom voorlopig niet meer voortplanten“, legt Weber uit. Otto zal binnenkort verhuizen naar de Nederlandse dierentuin in Emmen.

 

Het luiaardverhaal van Nordhorn

Tweevingerluiaards worden in de familiedierentuin sinds het jaar 2000 gehouden, toen de eerste drie dieren (het mannetje Diego en de vrouwtjes Efra en Tinka) naar de dierentuin in de Grafschaft Bentheim verhuisden.

In totaal bracht deze oprichtersgroep in Nordhorn vier jongen ter wereld, voordat Diego werd overgedragen en de twee vrouwtjes overleden. De huidige vrouwtjes Gypsie en Wutz zijn twee van deze nakomelingen die in de familiedierentuin zijn gebleven en samen met het uit Wenen afkomstige mannetje Sid sinds 2011 de nieuwe fokgroep vormen.

Inmiddels is dit de succesvolste fokgroep binnen het Europese Ex-situ-fokprogramma, want bijna ieder jaar brachten beide vrouwtjes een jong ter wereld. In de dierentuin werd al gekscherend gezegd dat het succes van Sid bij de luiaarddames misschien wel aan zijn Weense charme te danken was.

Het luiaardvrouwtje Gypsie werd in 2008 in Nordhorn geboren en is daarmee een jaar ouder dan haar zus Wutz. De moeder van de twee vrouwtjes, Efra, overleed helaas bijna vier weken na de geboorte van Wutz, waardoor deze met de hand moest worden grootgebracht.

Toch slaagden de dierverzorgers erin te voorkomen dat Wutz zich op mensen zou richten, want enkele dagen geleden kreeg zij al haar twaalfde jong! De andere dertien jongen uit Nordhorn werden door Gypsie ter wereld gebracht. Zeven daarvan bracht zij succesvol groot, zes stierven helaas al op zeer jonge leeftijd, waarbij het in één geval zelfs om een drieling ging. Dat is een absolute zeldzaamheid bij luiaards, die normaal gesproken slechts één jong krijgen.

Nog weinig onderzocht

Op het gebied van het houden, voeren, fokken en diergeneeskundige behandeling van luiaards is er nog veel onderzoek nodig. Luiaards zijn solitaire dieren die in de natuur vrij verborgen in de bovenste boomkronen van de Zuid- en Midden-Amerikaanse regenwouden leven en voornamelijk in de schemering of ’s nachts klimmend op zoek gaan naar voedsel. Daarbij geven ze de voorkeur aan bladeren van bepaalde boomsoorten, die wij in Europa moeten vervangen door bladeren van inheemse bomen, pelletvoer, groenten en sla.

Vooral geboortes zijn in het wild maar zelden te zien. Wanneer daarbij problemen optreden, betekent dat voor pasgeboren luiaards vaak de dood. Als ze te zwak zijn om zich zelfstandig aan de buik van hun moeder vast te klampen, vallen ze van grote hoogte naar beneden en sterven. De sterfte onder jongen is bij alle diersoorten in het eerste levensjaar extreem hoog – afhankelijk van de diersoort tussen de 50 en 90%! Ook onder de beste omstandigheden in de dierentuin overleeft nooit 100% van alle jongen, maar wel aanzienlijk meer dan in het wild.

„Vooral met onze luiaards hier in Nordhorn hebben we in de loop der jaren veel ervaring opgedaan, die ik graag met collega’s uit andere dierentuinen deel“, vertelt de dierentuinarts. „Nordhorn heeft een reputatie opgebouwd van een klein ‘expertenteam’, vooral als het gaat om het succesvol grootbrengen van jongen met bijvoeding terwijl ze bij de moeder blijven. Maar ook handopfok, diertraining en diergeneeskundige behandelingen hebben onze kennis over luiaards aanzienlijk vergroot“, zegt Weber, ook met een blik op het betrokken team van dierverzorgers.

Voorlopige fokstop

Wie zeer succesvol is geweest en zich al sterk heeft voortgeplant, moet soms even pauzeren. „Het is natuurlijk erg jammer dat er door het extreem succesvolle nageslacht uit Nordhorn nu voorlopig een fokstop komt“, zegt dierentuindirecteur Dr. Nils Kramer. „In 2026 kan er echter nog wel een jong geboren worden, als we ervan uitgaan dat Gypsie nog een keer een jong ter wereld brengt“, vervolgt Kramer.

Populair programma van de dierentuinschool

Al jaren is het programma „Lievelingsdier dichtbij“ bijzonder populair – vooral bij de luiaards. Daarbij krijgen de 2 tot 3 deelnemers eerst veel interessante informatie over deze bijzondere en biologisch indrukwekkende zoogdieren. Vervolgens mogen de deelnemers samen met een dierverzorger de trage en rustige dieren voeren of de structuur van hun vacht voelen – een heel bijzondere en intensieve ervaring.